شتاب‌دهنده، مرکز رشد، استودیو و سرمایه‌گذارِ خطرپذیر
وقتی کسی تازه وارد دنیای استارتاپ می‌شود، چند واژه را پشتِ سرِ هم می‌شنود: شتاب‌دهنده، مرکز رشد، استودیو، سرمایه‌گذارِ خطرپذیر. همه به نظر شبیه‌اند، چون همه می‌گویند «به کسب‌وکارهای تازه کمک می‌کنیم». ولی روش، زمان و چیزی که در عوض می‌خواهند فرق دارد. اگر این فرق را بدانی، می‌دانی کدام در به کارت می‌آید و کدام هنوز زود است.
مرکز رشد یا انکوباتور
مرکز رشد جایی است که کسب‌وکارِ تازه را مدتی طولانی کنارِ خودش نگه می‌دارد تا پا بگیرد. معمولاً فضای کار، خدماتِ اداریِ مشترک، آموزشِ کسب‌وکار، کمک در حسابداری و مقررات، و معرفی به منابعِ مالی می‌دهد. در منابعِ بین‌المللی آمده که مرکزهای رشد اغلب با پولِ عمومی اداره می‌شوند، معمولاً سهم نمی‌گیرند و کمتر پول نقد می‌دهند. مدتِ ماندن هم طولانی است؛ گاهی چند سال، و خروج بیشتر بر اساسِ رسیدن به هدف‌هایی مثلِ درآمد یا تعدادِ کارکنان است تا تاریخِ ثابت.
در ایران هم مرکزهای رشدِ دانشگاه‌ها و پارک‌های علم‌وفناوری همین نقش را دارند و هر کدام آیین‌نامهٔ پذیرشِ خودش را دارد. اگر ایدهٔ فنی داری و به فضای کار و اعتبارِ یک نهاد نیاز داری، مرکزِ رشد گزینهٔ خوبی است. دربارهٔ این مسیر در پارک‌های علم‌وفناوری و صندوق‌های حمایتی بیشتر نوشته‌ام.
شتاب‌دهنده
شتاب‌دهنده دوره‌ای کوتاه و فشرده است که چند تیم را هم‌زمان می‌پذیرد. ویژگی‌های رایجش این‌هاست:
- دوره زمانِ مشخصی دارد که در منابعِ بین‌المللی معمولاً حدودِ سه ماه گزارش شده است.
- تیم‌ها گروهی جلو می‌روند و منتورشیپ و آموزش می‌گیرند.
- دوره معمولاً با «روزِ نمایش» (دمو دی) تمام می‌شود که تیم‌ها کارشان را به سرمایه‌گذارها نشان می‌دهند.
- بسیاری از شتاب‌دهنده‌ها مبلغی کوچک در برابرِ درصدی از سهم می‌گذارند.
شتاب‌دهنده برای وقتی است که ایده‌ات شکل گرفته، تیم داری و می‌خواهی در چند ماه سرعتت را چند برابر کنی. پذیرش هم معمولاً رقابتی است.
استودیوی استارتاپ
استودیو برعکسِ دو مدلِ قبلی، معمولاً درخواست نمی‌پذیرد. خودش ایده انتخاب می‌کند، تیم می‌چیند و چند کسب‌وکار را پشتِ سرِ هم می‌سازد. بعضی استودیوها ایده را از بیرون هم می‌گیرند و کنارش پول و تیم می‌گذارند. برای کسی که تخصص دارد ولی نمی‌خواهد از صفر همه‌چیز را تنها بسازد، استودیو می‌تواند جای خوبی باشد. دربارهٔ این مدل‌ها در صفحهٔ مدل‌های دنیا بیشتر نوشته‌ام.
سرمایه‌گذارِ خطرپذیر
سرمایه‌گذارِ خطرپذیر (وی‌سی) پولِ یک صندوق را در شرکت‌های جوان می‌گذارد و در عوض سهم می‌گیرد. می‌داند بسیاری از این شرکت‌ها شکست می‌خورند، برای همین روی چند شرکت هم‌زمان سرمایه‌گذاری می‌کند تا موفقیتِ چند تا جبرانِ بقیه را بکند. وی‌سی معمولاً سراغِ کسب‌وکاری می‌آید که شواهدی از رشد دارد، نه یک ایدهٔ خام. اگر می‌خواهی بدانی وی‌سی چطور تصمیم می‌گیرد، مقالهٔ وی‌سی چطور تصمیم می‌گیرد را بخوان.
کدام برای من مناسب است؟
یک راهِ ساده برای انتخاب، نگاه به مرحلهٔ کار است:
- فقط ایده داری و هنوز با مشتری حرف نزده‌ای: اول ایده را بسنج. نه شتاب‌دهنده لازم داری، نه سرمایه‌گذار. اعتبارسنجیِ ایده را ببین.
- ایده‌ات شکل گرفته و به فضای کار و راهنمایی نیاز داری: مرکزِ رشد.
- تیم و نمونهٔ اولیه داری و می‌خواهی سریع رشد کنی: شتاب‌دهنده.
- تخصص داری و می‌خواهی کسی کنارت کسب‌وکار را بسازد: استودیو یا همکار.
- مشتری و درآمد داری و برای رشدِ بزرگ پول لازم داری: فرشته یا وی‌سی.
یک مثالِ فرضی
فرض کن مریم در شهرش کیکِ خانگی می‌پزد و چند مشتریِ ثابت دارد. او به استودیو یا وی‌سی نیاز ندارد؛ کسب‌وکارش ساده و قابلِ فهم است و با درآمدِ همین مشتری‌ها می‌تواند رشد کند. چیزی که لازم دارد، دیده شدن و راهِ سادهٔ سفارش است. حالا فرض کن رضا نرم‌افزاری برای مدیریتِ نوبتِ مطب‌ها ساخته و چند مطب از آن استفاده می‌کنند. او شاید به شتاب‌دهنده یا مرکزِ رشد نیاز داشته باشد تا محصول را کامل کند و به مشتری‌های بیشتر برسد. و اگر بعدها بخواهد در کلِ کشور پخش شود، شاید وقتِ گفت‌وگو با سرمایه‌گذار باشد.
این دو مثال نشان می‌دهد پرسشِ درست این نیست که «کدام بهتر است»، بلکه این است که «کارِ من الان به چه چیزی نیاز دارد».
پیش از درخواست دادن، این‌ها را از خودت بپرس
- مشکلِ مشتری را در یک جمله می‌توانم بگویم؟
- با چند مشتریِ واقعی حرف زده‌ام؟
- چه چیزی را نمی‌توانم تنهایی انجام دهم: محصول، فروش، پول یا شبکهٔ آشنایی؟
- حاضرم در برابرِ کمک چه بدهم: وقت، سهم، یا درصدی از درآمد؟
- آیا برنامهٔ این نهاد با زمان و زندگیِ من جور است؟
جواب‌های صادقانه به این سؤال‌ها، بیشتر از هر فهرستی کمک می‌کند در درست را انتخاب کنی.
همدیگه کجای این تصویر است؟
همدیگه را می‌توانی یک شتاب‌دهندهٔ هوشمند بدانی که منتظرِ درخواست نمی‌ماند. سراغِ آدم‌ها می‌رود، با هر کسی که مهارت یا ایده‌ای دارد حرف می‌زند، پرونده می‌سازد و اگر هر دو قانع شدیم، بخشِ دیجیتالِ کار را برعهده می‌گیرد. سرمایه‌گذاری‌اش بیشتر با کار، زیرساخت، هوشِ مصنوعی و مشاوره است؛ سرمایهٔ نقدی فقط پس از بررسیِ پرونده مطرح می‌شود و هیچ تضمینی برای پول یا سود ندارد. همدیگه سکوی تأمینِ مالیِ جمعی نیست و از مردم پول جمع نمی‌کند. جزئیات را در صفحهٔ سرمایه‌گذاری بخوان.
اگر هنوز نمی‌دانی کارت در کدام مرحله است، اشکالی ندارد. بیشترِ آدم‌ها همین‌طور شروع می‌کنند. یک پیام بده تا با هم ببینیم از کجا شروع کنیم.
مرتبط با: خدمات • مشاورهٔ آنلاین