کراودفاندینگ چیست و در ایران چه وضعی دارد
کراودفاندینگ یا تأمینِ مالیِ جمعی یعنی پولِ یک طرح را به‌جای یک سرمایه‌گذارِ بزرگ، تعدادِ زیادی آدم با مبلغ‌های کوچک بدهند. این کار معمولاً از راهِ اینترنت و سکوهای مخصوص انجام می‌شود. ایده ساده است، اما جزئیاتش فرق‌های مهمی دارد؛ به‌خصوص وقتی پای قانون وسط می‌آید.
مدلِ پاداشی: کیک‌استارتر
معروف‌ترین نمونهٔ جهانی، کیک‌استارتر است که از سالِ ۲۰۰۹ کار می‌کند. در این مدل، حامیان پول می‌دهند و در عوض یک پاداش یا تجربه می‌گیرند؛ مثلاً اولین نسخهٔ محصول. آن‌ها سهمی از شرکت نمی‌خرند. کیک‌استارتر مدلِ «همه یا هیچ» دارد: سازندهٔ طرح یک هدفِ مالی و یک مهلت تعیین می‌کند و اگر تا آن مهلت به هدف نرسد، پولی جمع نمی‌شود.
این مدل برای محصول‌های خلاقانه و ملموس خوب جواب داده است؛ از بازی و کتاب تا گجت و طراحی. مزیتش این است که پیش از تولید، معلوم می‌شود مردم واقعاً محصول را می‌خواهند یا نه.
مدلِ سهامی
در کراودفاندینگِ سهامی، سرمایه‌گذاران در ازای پولشان سهمِ کوچکی از شرکت می‌گیرند. اگر شرکت موفق شود ارزشِ سهمشان بالا می‌رود و اگر شکست بخورد، از دست می‌رود. چون در این مدل از عمومِ مردم سرمایه جمع می‌شود، تقریباً در همهٔ کشورها زیرِ نظرِ نهادِ ناظرِ بازارِ سرمایه است تا از سرمایه‌گذارانِ غیرحرفه‌ای در برابرِ ریسک و کلاه‌برداری محافظت شود.
مدل‌های دیگر
در کنارِ این دو، مدل‌های اهدایی و وام‌محور هم وجود دارد. در مدلِ اهدایی، مردم بی‌انتظارِ بازگشت کمک می‌کنند. در مدلِ وام‌محور، پول قرض داده می‌شود و با سود برمی‌گردد. هر مدل قاعده‌ها و ریسک‌های خودش را دارد.
در ایران چه خبر است؟
در ایران، تأمینِ مالیِ جمعی کارِ آزادی نیست که هر سایتی بتواند انجامش بدهد. طبقِ گزارشِ روزنامهٔ تعادل در بهمنِ ۱۳۹۶، روند این‌طور تعریف شد:
- نهادهای مالیِ دارای مجوز از سازمانِ بورس و اوراقِ بهادار، اول «موافقتِ اصولی» می‌گیرند.
- بعد کارگروهِ ارزیابیِ شرکتِ فرابورسِ ایران به آن‌ها مجوزِ فعالیت می‌دهد.
- طرح‌ها فقط از راهِ همین سکوهای دارای مجوز می‌توانند از مردم پول جمع کنند.
در همان گزارش سقف‌هایی هم برای هر طرح و هر سکو آمده بود. این سقف‌ها و جزئیات ممکن است بعداً تغییر کرده باشند. برای وضعِ امروز، همیشه سایتِ رسمیِ فرابورس و فهرستِ سکوهای دارای مجوز را ببین.
یک هشدارِ مهم
مجوزِ یک سکو یعنی آن سکو اجازهٔ فعالیت دارد. به این معنا نیست که طرح‌هایش حتماً سودآورند. پیش از سرمایه‌گذاری، ریسک‌ها را بخوان و فقط پولی بگذار که از دست‌دادنش زندگی‌ات را به هم نمی‌ریزد.
همدیگه کراودفاندینگ نیست
همدیگه سکوی تأمینِ مالیِ جمعی نیست و از مردم پول جمع نمی‌کند. من به شکلِ دیگری با تو همکاری می‌کنم: با کار، زیرساخت، هوشِ مصنوعی و مشاوره. سرمایهٔ نقدی هم فقط بعد از اعتبارسنجی و بررسیِ پرونده مطرح می‌شود، بی هیچ تضمینی. اگر طرحت مناسبِ کراودفاندینگ است، کمکت می‌کنم سکوی دارای مجوز را پیدا کنی و پرونده‌ات را برایش آماده کنی.
کراودفاندینگ برای چه کسی مناسب است؟
اگر محصولی داری که مردم می‌توانند پیش از ساخت ببینند و دوستش داشته باشند، مدلِ پاداشی در دنیا جواب داده است. اگر دنبالِ سرمایهٔ بیشتر برای رشدِ شرکت هستی، مدلِ سهامی با همهٔ قاعده‌هایش مطرح می‌شود. در هر دو حالت، داستانِ روشن، برنامهٔ واقعی و ارتباطِ صادقانه با حامیان مهم‌تر از هر چیز است.
از کجا شروع کنی؟
پیش از فکر به جمع‌کردنِ پول، دو سؤال را جواب بده: آیا مردمِ واقعی این کار را می‌خواهند؟ و آیا می‌توانم آن را به‌موقع تحویل بدهم؟ مقالهٔ «ایده‌ات را چطور اعتبارسنجی کنی» برای همین قدم نوشته شده است.
ریسک‌های طرف‌ِ سازنده
کراودفاندینگ فقط برای حامیان ریسک ندارد؛ برای سازنده هم دارد. اگر به هدف نرسی، وقت و انرژیِ زیادی صرف شده است. اگر برسی ولی نتوانی به‌موقع تحویل بدهی، اعتبارت آسیب می‌بیند. خیلی از طرح‌ها هزینهٔ تولید و ارسال را دست‌کم می‌گیرند. پیش از شروع، هزینه‌ها را با حاشیهٔ امن حساب کن.
پیش از کمپین، مخاطب بساز
کمپینی که از صفر شروع شود معمولاً سخت به هدف می‌رسد. کسانی موفق‌ترند که پیش از کمپین، گروهی از آدم‌های علاقه‌مند جمع کرده‌اند: از راهِ شبکه‌های اجتماعی، خبرنامه یا مشتری‌های قبلی. این کارِ همیشگیِ من است: دیده‌شدن و جمع‌کردنِ مخاطب.
پرسش‌هایی که پیش از حمایت از یک طرح بپرس
- سکوی این طرح مجوزِ فعالیت دارد؟ نامش در فهرستِ رسمی هست؟
- پول دقیقاً صرفِ چه می‌شود و برنامهٔ زمانی چیست؟
- اگر طرح به هدف نرسد یا شکست بخورد، چه اتفاقی برای پولم می‌افتد؟
- تیمِ طرح کیست و قبلاً چه کرده است؟
اگر ایده یا مهارتی داری و نمی‌دانی از کجا شروع کنی، یک پیامک بده. مشاوره رایگان است و تا هر وقت بخواهی درباره‌اش حرف می‌زنیم.
مرتبط با: فروشِ کالا • صنایع دستی