سرمایه‌گذاری با درصد از درآمد
وقتی حرف از سرمایه‌گذاری می‌شود، بیشترِ آدم‌ها یاد دو راه می‌افتند: وام از بانک یا فروشِ سهم به سرمایه‌گذار. اما راهِ سومی هم هست که در دنیا جا افتاده: سرمایه‌گذار پول یا امکاناتی می‌دهد و در عوض، درصدی از درآمدِ آینده را برمی‌دارد. این مدل برای کسب‌وکارهایی که فروش دارند ولی نمی‌خواهند سهم بدهند، جذاب است.
Revenue-Based Financing چیست؟
در مدلِ «تأمینِ مالی بر پایهٔ درآمد»، سرمایه‌گذار پولی به کسب‌وکار می‌دهد و در عوض، درصدِ ثابتی از درآمدِ ناخالصِ آن را دریافت می‌کند. پرداخت‌ها معمولاً ماهانه است و با درآمد بالا و پایین می‌رود: ماهِ پرفروش بیشتر پرداخت می‌شود و ماهِ کم‌فروش کمتر. این پرداخت‌ها تا رسیدن به یک سقفِ توافق‌شده ادامه پیدا می‌کند؛ یعنی اصلِ پول به‌علاوهٔ یک ضریبِ مشخص.
نکتهٔ مهم این است که سرمایه‌گذار سهمی از شرکت نمی‌گیرد. صاحبِ کار کنترلِ کسب‌وکارش را حفظ می‌کند و معمولاً لازم نیست دارایی‌های شخصی‌اش را وثیقه بگذارد.
چه کسانی از آن استفاده می‌کنند؟
این مدل برای کسب‌وکارهایی مناسب است که همین حالا درآمد دارند و حاشیهٔ سودشان آن‌قدر هست که سهمِ سرمایه‌گذار را پوشش دهد. در دنیا برای شرکت‌های نرم‌افزاریِ اشتراکی، فروشگاه‌های اینترنتی و برندهای مستقیم‌به‌مصرف‌کننده به کار رفته است. از نظرِ هزینه، معمولاً جایی بینِ وامِ بانکی و سرمایه‌گذاریِ خطرپذیر قرار می‌گیرد.
Income Share Agreement چیست؟
مدلِ نزدیکِ دیگر، «توافقِ سهم از درآمد» است. در این مدل، سرمایه‌گذار به یک فرد کمک می‌کند، مثلاً هزینهٔ آموزشش را می‌دهد، و آن فرد تا چند سال درصدی از درآمدش را برمی‌گرداند. این توافق‌ها معمولاً یک حدِ درآمد دارند که زیرِ آن چیزی پرداخت نمی‌شود، و یک مدتِ مشخص.
این مدل در آمریکا به‌عنوانِ جایگزینِ وامِ دانشجویی و در دوره‌های آموزشِ برنامه‌نویسی امتحان شد. منتقدان هم نگرانی‌هایی داشته‌اند؛ از جمله اینکه رابطهٔ آدم با سرمایه‌گذار نباید شکلِ وابستگیِ ناعادلانه بگیرد، و اینکه رشته‌های مفید ولی کم‌درآمد ممکن است عقب بمانند. خیلی از دانشگاه‌ها هم برنامه‌هایشان را متوقف کردند. این تجربه نشان می‌دهد شفافیت و انصاف در این مدل‌ها حیاتی است.
مزیت‌ها
- ریسک بینِ دو طرف تقسیم می‌شود؛ اگر درآمد کم باشد، پرداخت هم کم است.
- صاحبِ کار سهمِ شرکتش را نمی‌فروشد.
- منافعِ دو طرف هم‌جهت است: هر دو می‌خواهند درآمد بالا برود.
ریسک‌ها و نکته‌های مهم
- اگر حاشیهٔ سود کم باشد، پرداختِ درصدی از درآمدِ ناخالص می‌تواند فشارِ زیادی بیاورد.
- باید روشن باشد سهم از چه عددی حساب می‌شود، تا کی ادامه دارد و سقفش چیست.
- راهِ خروج و بازخرید باید از اول نوشته شود.
همدیگه از این مدل‌ها چه برداشته؟
من ایدهٔ اصلیِ این مدل‌ها را برداشته‌ام: همکاری در درآمد به‌جای سهمِ مالکیت. اما به‌جای اینکه اول پول بدهم، معمولاً کار، زیرساخت، هوشِ مصنوعی و مشاوره می‌دهم. برند و داده‌ها مالِ خودِ صاحبِ کار می‌ماند و خروج با سی روز خبر ممکن است. سرمایهٔ نقدی هم فقط بعد از اعتبارسنجی و بررسیِ پرونده مطرح می‌شود و هیچ تضمینی برای آن نیست.
پیش از امضای هر قراردادِ درآمدی
هر قراردادی که سهمی از درآمدت را به کسی می‌دهد، با دقت بخوان. چند سؤال را حتماً بپرس: اگر فروش صفر بود چه؟ اگر خواستم زودتر تمام کنم چه؟ چه کسی عددها را ثبت می‌کند و من کجا می‌بینمشان؟ قراردادِ همدیگه را هم روی سایت گذاشته‌ام تا پیش از هر گفت‌وگو بخوانی.
یک مثالِ ساده
فرض کن یک کارگاهِ کوچکِ شکلات‌سازی داری. فروشِ حضوری‌ات خوب است ولی فروشِ اینترنتی نداری. در مدلِ همدیگه، من سایت و فروشگاهِ آنلاین را می‌سازم، محتوا و تبلیغ را جلو می‌برم. هر سفارشی که از این راه بیاید با منبعش ثبت می‌شود و در پنلِ تو دیده می‌شود. فروشِ حضوری‌ات و مشتری‌های قبلی‌ات کاملاً مالِ خودت می‌ماند.
چرا این مدل برای کسب‌وکارِ کوچک مناسب است؟
کسب‌وکارِ کوچک معمولاً نه وثیقهٔ کافی برای وامِ بانکی دارد و نه آن‌قدر بزرگ است که سرمایه‌گذارِ خطرپذیر سراغش بیاید. مدل‌های درصد از درآمد این فاصله را پر می‌کنند، به شرطِ اینکه شفاف و منصفانه باشند.
سقف و مدت را فراموش نکن
در هر مدلِ درآمدی، دو عدد از همه مهم‌ترند: سقفِ کلِ پرداخت و مدتِ توافق. بدونِ سقف، قرارداد می‌تواند بیش از حد طول بکشد و بدونِ مدتِ روشن، معلوم نیست کی تمام می‌شود. در همدیگه، مدت و راهِ خروج از اول در قرارداد نوشته می‌شود و سهم فقط از فروشِ آورده‌شده است، نه از کلِ درآمدِ تو.
اگر کسب‌وکار یا مهارتی داری و می‌خواهی ببینی این مدل برایت مناسب است، یک پیامک بده. اول حرف می‌زنیم، بعد تصمیم می‌گیریم.
مرتبط با: فروشِ کالا • خدمات