شرکت‌های دانش‌بنیان؛ تعریف، حمایت‌ها و نکته‌ها
«دانش‌بنیان» یکی از واژه‌هایی است که در اکوسیستمِ کارآفرینیِ ایران زیاد شنیده می‌شود. برای بعضی کسب‌وکارهای فناور، دانش‌بنیان شدن می‌تواند درِ حمایت‌های قانونی را باز کند. ولی برای همه مناسب نیست و شرایطش هم مرتب به‌روز می‌شود. این مقاله تصویرِ کلی می‌دهد؛ پیش از هر تصمیم، سامانهٔ رسمیِ ارزیابیِ شرکت‌های دانش‌بنیان و آخرین آیین‌نامه‌ها را ببین.
تعریفِ قانونی
قانونِ حمایت از شرکت‌ها و مؤسساتِ دانش‌بنیان و تجاری‌سازیِ نوآوری‌ها و اختراعات در آبانِ ۱۳۸۹ تصویب شد و بعدها اصلاح و تکمیل شد. طبقِ مادهٔ ۱ این قانون، شرکت یا مؤسسهٔ دانش‌بنیان شرکت یا مؤسسه‌ای خصوصی یا تعاونی است که برای هم‌افزاییِ علم و ثروت، توسعهٔ اقتصادِ دانش‌محور و تجاری‌سازیِ نتایجِ پژوهش و توسعه در حوزهٔ فناوری‌های برتر و با ارزشِ افزودهٔ بالا، به‌ویژه نرم‌افزار، تشکیل می‌شود.
حمایت‌هایی که قانون پیش‌بینی کرده
در متنِ قانون این موارد آمده است. اجرای هر کدام به آیین‌نامه‌ها و تصمیمِ نهادهای مربوط بستگی دارد:
- معافیت‌ها: معافیت از مالیات، عوارض، حقوقِ گمرکی و سودِ بازرگانی برای مدتِ مشخص در قانون.
- تسهیلات: تأمینِ تمام یا بخشی از هزینهٔ تولید و به‌کارگیریِ فناوری با تسهیلاتِ کم‌بهره یا بدونِ بهره.
- صندوق نوآوری و شکوفایی: قرض‌الحسنه، تسهیلاتِ بدونِ تضمین و مشارکت.
- استقرار: اولویتِ استقرار در پارک‌های علم‌وفناوری و مرکزهای رشد.
- بیمه و مناقصه: پوششِ بیمه‌ای برای کاهشِ ریسک و تسهیلِ شرایطِ شرکت در مناقصه‌ها.
دربارهٔ پارک‌ها و صندوق‌ها در پارک‌ها، مرکزهای رشد و صندوق‌ها بیشتر نوشته‌ام.
چه کسانی مشمول نیستند؟
طبقِ همین قانون، شرکت‌های دولتی، مؤسساتِ عمومیِ غیردولتی و شرکت‌هایی که بیشترِ مالکیتشان با این نهادهاست، مشمولِ این حمایت‌ها نیستند.
آیا کسب‌وکارِ من دانش‌بنیان است؟
کلیدِ اصلی، فناوری و نوآوری در محصول یا خدمت است، نه فقط استفاده از اینترنت. مثلاً یک فروشگاهِ اینترنتی که کالای معمولی می‌فروشد، صرفاً به خاطرِ آنلاین بودن دانش‌بنیان نمی‌شود. ولی شرکتی که نرم‌افزار، تجهیز یا فناوریِ تازه‌ای طراحی و تولید می‌کند، ممکن است شرایطش را داشته باشد. معیارهای دقیق در آیین‌نامه‌ها و سامانهٔ رسمی آمده و باید همان‌جا بررسی شود.
مسیرِ کلی
- ثبتِ رسمیِ شرکت. ثبتِ شرکت برای استارتاپ را ببین.
- آماده کردنِ مستنداتِ محصول، فناوری، تیم و فروش.
- ثبتِ درخواست در سامانهٔ رسمیِ ارزیابی و پیگیریِ داوری.
- پس از تأیید، استفاده از حمایت‌ها طبقِ آیین‌نامه‌های همان زمان.
چند هشدار
- از واسطه‌هایی که «تضمینِ دانش‌بنیان شدن» می‌دهند دوری کن. هیچ‌کس جز نهادِ رسمی نمی‌تواند نتیجه را تضمین کند.
- حمایت جای مشتری را نمی‌گیرد. بسیاری از شرکت‌ها با وجودِ حمایت، چون مشتری نداشتند، ماندگار نشدند.
- وام باید برگردد. تسهیلات را فقط وقتی بگیر که برنامهٔ بازپرداخت داری.
- شرایط تغییر می‌کند. آنچه پارسال درست بود، شاید امسال فرق کرده باشد.
پیش از اقدام، این سؤال‌ها را جواب بده
- محصول یا خدمتِ من دقیقاً چه فناوری یا نوآوری‌ای دارد؟
- این فناوری را خودمان طراحی و توسعه داده‌ایم یا فقط از ابزارهای دیگران استفاده می‌کنیم؟
- چه مستنداتی از فرایندِ طراحی و توسعه داریم؟
- آیا محصول به فروش رسیده یا مشتری دارد؟
- تیم چه تخصصی دارد و چه کسی مسئولِ بخشِ فنی است؟
یک مثالِ فرضی برای فهمیدنِ مرز
فرض کن دو کسب‌وکار داریم. اولی کالاهای آماده را از تأمین‌کننده می‌خرد و در یک فروشگاهِ اینترنتی می‌فروشد. دومی یک دستگاهِ کوچکِ کشاورزی طراحی کرده و نرم‌افزارِ کنترلش را خودش نوشته است. هر دو کسب‌وکارِ ارزشمندی‌اند، ولی معمولاً دومی به تعریفِ قانونیِ دانش‌بنیان نزدیک‌تر است. اولی برای رشد بیشتر به فروش، برند و حضورِ دیجیتال نیاز دارد تا به ارزیابیِ دانش‌بنیان. تشخیصِ نهایی با نهادِ رسمی است.
مستندسازی را از امروز شروع کن
حتی اگر هنوز قصدِ درخواست نداری، این عادت‌ها بعداً خیلی کمک می‌کند:
- ثبتِ تاریخچهٔ طراحی و نسخه‌های محصول.
- نگه داشتنِ فاکتورها و قراردادها.
- ثبتِ نقشِ هر نفر در توسعه.
- مرتب نگه داشتنِ حساب‌ها.
خلاصه در چند خط
- دانش‌بنیان بودن به فناوری و نوآوری در محصول بستگی دارد، نه فقط آنلاین بودن.
- قانونِ ۱۳۸۹ حمایت‌هایی مثلِ معافیت و تسهیلات را پیش‌بینی کرده است.
- شرایط و آیین‌نامه‌ها مرتب به‌روز می‌شوند.
- از واسطه‌هایی که تضمینِ نتیجه می‌دهند دوری کن.
- حمایت جای مشتری و فروش را نمی‌گیرد.
همدیگه و دانش‌بنیان‌ها
همدیگه نهادِ ارزیابی یا مشاورِ حقوقی نیست و وعدهٔ دانش‌بنیان شدن نمی‌دهد. ولی اگر کارت فناورانه است، می‌توانیم کمک کنیم ایده و محصول را روشن‌تر بیان کنی، پرونده بسازی و حضورِ دیجیتال و اولین مشتری‌ها را راه بیندازی؛ همان شواهدی که هر ارزیاب و سرمایه‌گذاری دنبالش است. همدیگه از مردم پول جمع نمی‌کند و هیچ تضمینی برای پول یا سود نمی‌دهد.
مرتبط با: خدمات • فروشِ کالا