SAFE و قراردادهای سرمایه‌گذاری به زبانِ ساده
وقتی سرمایه‌گذار پول می‌دهد، باید روی کاغذ روشن شود در برابرش چه می‌گیرد. قراردادهای سرمایه‌گذاری انواعِ مختلفی دارند. یکی از ساده‌ترین و پراستفاده‌ترینِ آن‌ها در بعضی کشورها SAFE است. شناختنش کمک می‌کند بفهمی وقتی کسی می‌گوید «پول می‌دهم، سهمش را بعداً حساب می‌کنیم» یعنی چه.
SAFE چیست؟
SAFE کوتاه‌شدهٔ «قرارداد ساده برای سهمِ آینده» است. طبقِ منابعِ بین‌المللی، شتاب‌دهندهٔ Y Combinator آن را در اواخرِ ۲۰۱۳ معرفی کرد تا جایگزینی ساده‌تر برای وام‌های قابلِ تبدیل باشد. منطقش این است:
- سرمایه‌گذار همین حالا پول می‌دهد.
- در عوض حقِ گرفتنِ سهم در آینده را می‌گیرد.
- سهم معمولاً وقتی صادر می‌شود که شرکت یک دورِ سرمایه‌گذاریِ قیمت‌گذاری‌شده انجام دهد، یا فروخته شود.
- SAFE وام نیست؛ سود و سررسید ندارد.
سقفِ ارزش‌گذاری و تخفیف
چون قیمتِ سهم هنگامِ امضا معلوم نیست، دو ابزار برای انصاف به کار می‌رود:
- سقفِ ارزش‌گذاری: بیشترین ارزشی که برای تبدیلِ پولِ سرمایه‌گذار به سهم حساب می‌شود. اگر شرکت بعداً خیلی گران‌تر شود، سرمایه‌گذارِ اول با همین سقف سهم می‌گیرد.
- تخفیف: سرمایه‌گذارِ اول سهم را ارزان‌تر از سرمایه‌گذارانِ دورِ بعد می‌خرد، چون زودتر ریسک کرده است.
مزایا
- ساده‌تر و ارزان‌تر از قراردادهای سنگین.
- نیازی نیست همین الان بر سرِ ارزشِ دقیقِ شرکت توافق کنید.
- سریع بسته می‌شود.
خطرها
منابعِ بین‌المللی به چند خطر اشاره می‌کنند:
- رقیق شدنِ پیش‌بینی‌نشده: اگر چند SAFE پشتِ هم ببندی، وقتی همه به سهم تبدیل شوند، ممکن است بیشتر از انتظارت سهم بدهی. سهم و رقیق شدن را بخوان.
- حمایتِ کمتر از سرمایه‌گذار: دارندهٔ SAFE ممکن است حقوقی را که سهامدارِ عادی دارد، نداشته باشد.
- ممکن است هرگز تبدیل نشود: اگر شرکت هیچ‌وقت دورِ قیمت‌گذاری‌شده نگیرد، تکلیفِ آن پول باید از قبل روشن باشد.
در ایران چه؟
SAFE ساختارِ حقوقیِ کشورهای دیگر است و همین‌طور که هست در قانونِ ایران تعریف نشده است. در ایران معمولاً از قراردادهای مدنی، همکاری، قراردادِ سرمایه‌گذاری با شرطِ تبدیل یا افزایشِ سرمایهٔ شرکت استفاده می‌شود. شکلِ درستش به نوعِ شرکت و توافق بستگی دارد. پیش از امضای هر قراردادی که سهم یا پول در آن است، حتماً با وکیل یا مشاورِ حقوقیِ معتبر مشورت کن. این مقاله آموزشی است و مشاورهٔ حقوقی نیست.
چه چیزی در هر قراردادِ سرمایه‌گذاری باید روشن باشد؟
- مبلغ و زمانِ پرداخت.
- در برابرِ پول چه داده می‌شود: سهم، درصد از درآمد یا چیزِ دیگر.
- اگر کار شکست خورد چه می‌شود.
- حقِ رأی و اطلاعاتی که سرمایه‌گذار می‌گیرد.
- شرایطِ خروج و فروش.
- حلِ اختلاف.
قراردادِ دیجیتال
امروز بسیاری از قراردادها به‌صورتِ الکترونیکی امضا می‌شوند. در ایران قانونِ تجارتِ الکترونیکی امضای الکترونیکی را در شرایطِ خودش معتبر می‌داند. دربارهٔ اینکه همدیگه چطور با کدِ یکبارمصرف امضا می‌گیرد، امضای دیجیتال با کد را بخوان.
یک مثالِ فرضی از سقفِ ارزش‌گذاری
فرض کن سرمایه‌گذاری با SAFE پول می‌دهد و سقف روی عددی مشخص گذاشته شده است. یک سال بعد شرکت دورِ رسمی می‌گیرد و ارزشش دو برابرِ آن سقف می‌شود. سرمایه‌گذارِ SAFE با همان سقف حساب می‌شود، نه با ارزشِ تازه. یعنی در برابرِ همان پول، تقریباً دو برابرِ سرمایه‌گذارانِ تازه سهم می‌گیرد. این پاداشِ ریسکی است که زودتر کرده. برای بنیان‌گذار یعنی باید بداند همین سقف بعدها چقدر از سهمش را می‌برد.
پیش از امضای هر قراردادِ سرمایه‌گذاری
- متن را کامل بخوان؛ نه فقط مبلغ را.
- هر اصطلاحی را که نمی‌فهمی بپرس و جوابِ مکتوب بگیر.
- حساب کن در بدترین و بهترین حالت، چه چیزی دست به دست می‌شود.
- بپرس اگر شرکت فروخته شد، منحل شد یا هرگز دورِ بعد نگرفت، چه اتفاقی می‌افتد.
- قرارداد را به یک مشاورِ حقوقیِ مستقل نشان بده؛ نه مشاورِ طرفِ مقابل.
- عجله نکن. قراردادِ خوب با چند روز فکر کردن از دست نمی‌رود.
قراردادِ ساده، رابطهٔ سالم
قراردادِ روشن فقط برای روزِ دعوا نیست. برای همهٔ روزهای کار است. وقتی هر دو طرف می‌دانند چه گفته‌اند و چه انتظاری دارند، کمتر سوءتفاهم پیش می‌آید و رابطه سالم‌تر می‌ماند.
خلاصه در چند خط
- SAFE یعنی پولِ امروز در برابرِ سهمِ آینده.
- سقفِ ارزش‌گذاری و تخفیف پاداشِ ریسکِ سرمایه‌گذارِ اول است.
- چند SAFE ِ پشتِ هم می‌تواند بیش از انتظار رقیقت کند.
- SAFE ساختارِ حقوقیِ کشورهای دیگر است؛ در ایران شکلِ درست را با مشاور پیدا کن.
- هر قرارداد را کامل بخوان و عجله نکن.
قراردادِ همدیگه
قراردادِ همکاری با همدیگه سهمِ شرکتت را نمی‌گیرد. همکاری بر پایهٔ سهم از فروشی است که همدیگه آورده و متنش به‌صورتِ کامل روی سایت است: قراردادِ همکاری و مشارکت در فروش. سرمایهٔ نقدی، اگر مطرح شود، فقط پس از بررسیِ پرونده و با قراردادِ جداگانه است و هیچ تضمینی ندارد.
مرتبط با: خدمات