سهم و رقیق شدن؛ وقتی درصدت کم می‌شود
فرض کن صاحبِ همهٔ شرکتت هستی. بعد سرمایه‌گذاری می‌آید، پول می‌دهد و سهم می‌گیرد. تو هنوز همان تعدادِ سهم را داری، ولی دیگر صد درصدِ شرکت مالِ تو نیست. به این اتفاق «رقیق شدنِ سهم» می‌گویند. این بد نیست؛ گاهی لازم است. ولی باید بفهمی چه می‌دهی و چه می‌گیری.
رقیق شدن یعنی چه؟
وقتی شرکت سهمِ تازه صادر می‌کند، تعدادِ کلِ سهم‌ها بیشتر می‌شود و هر سهم تکهٔ کوچک‌تری از شرکت را نشان می‌دهد. منابعِ بین‌المللی می‌گویند سهمِ تازه می‌تواند از راه‌های مختلف بیاید: فروشِ سهم به سرمایه‌گذار، سهمِ کارکنان، یا تبدیلِ قراردادهایی که بعداً به سهم تبدیل می‌شوند.
یک مثالِ ساده
- صد سهم داری و همه مالِ توست؛ یعنی صد درصد.
- سرمایه‌گذار بیست و پنج سهمِ تازه می‌خرد.
- حالا شرکت صد و بیست و پنج سهم دارد.
- سهمِ تو می‌شود صد تقسیم بر صد و بیست و پنج، یعنی هشتاد درصد.
تعدادِ سهمت عوض نشد، ولی درصدت کم شد. خبرِ خوب این است که اگر پولِ تازه شرکت را بزرگ‌تر کند، هشتاد درصدِ یک شرکتِ بزرگ‌تر می‌تواند از صد درصدِ یک شرکتِ کوچک بیشتر بیرزد.
چند دور، پشتِ سرِ هم
مشکل وقتی است که چند دور پشتِ هم بیاید و هر بار درصدی کم شود. یک مثالِ کلی:
- پس از دورِ اول، بنیان‌گذارها هشتاد درصد دارند.
- پس از دورِ دوم شاید شصت و پنج درصد.
- پس از دورِ سوم شاید پنجاه درصد یا کمتر.
برای همین بنیان‌گذارِ باتجربه از همان دورِ اول به دورهای بعد هم فکر می‌کند. ارزش‌گذاریِ معقول و گرفتنِ پولِ به اندازه کمک می‌کند.
سهمِ کارکنان و هم‌بنیان‌گذارها
بسیاری از شرکت‌ها بخشی از سهم را برای کارکنانِ کلیدی کنار می‌گذارند. این هم درصدِ همه را کم می‌کند. همین‌طور اگر هم‌بنیان‌گذاری زود برود و سهمش آزاد باشد، بقیه ضرر می‌کنند. برای همین سهمِ بنیان‌گذارها معمولاً کم‌کم و در طولِ زمان «آزاد» می‌شود. این روش را در هم‌بنیان‌گذار و تقسیمِ سهم توضیح داده‌ام.
سرمایه‌گذارها چطور از خودشان محافظت می‌کنند؟
منابعِ بین‌المللی به «شرطِ ضدرقیق‌شدن» اشاره می‌کنند که در قراردادهای سرمایه‌گذاری برای محافظت از سرمایه‌گذارانِ قبلی آمده است. همچنین حقِ اولویت در خریدِ سهمِ تازه، تا درصدشان حفظ شود. این شرط‌ها می‌توانند روی سهمِ تو اثرِ بزرگی بگذارند؛ پس پیش از امضا دقیق بخوان و با مشاورِ حقوقی مشورت کن.
قراردادهایی که بعداً به سهم تبدیل می‌شوند
قراردادهایی مثلِ SAFE ساده‌اند، ولی اگر چند تا پشتِ هم ببندی، ممکن است وقتی همه به سهم تبدیل می‌شوند، بیشتر از انتظارت رقیق شوی. دربارهٔ این خطر در SAFE و قراردادهای سرمایه‌گذاری نوشته‌ام.
چند توصیهٔ ساده
- جدولِ سهام داشته باش: چه کسی، چند سهم، با چه شرطی.
- پیش از هر دور، حساب کن بعد از آن چند درصد برایت می‌ماند.
- پول را به اندازهٔ لازم بگیر، نه بیشتر.
- هر قولی دربارهٔ سهم را مکتوب کن.
یک جدولِ سهامِ سادهٔ فرضی
فرض کن دو بنیان‌گذار هر کدام پنجاه درصد دارند:
- پیش از هر سرمایه‌ای: بنیان‌گذارِ اول ۵۰٪، بنیان‌گذارِ دوم ۵۰٪.
- بعد از کنار گذاشتنِ ۱۰٪ برای کارکنانِ کلیدی: هر کدام ۴۵٪، کارکنان ۱۰٪.
- بعد از ورودِ سرمایه‌گذاری که ۲۰٪ می‌گیرد: هر بنیان‌گذار ۳۶٪، کارکنان ۸٪، سرمایه‌گذار ۲۰٪.
در این مثالِ فرضی، هر بنیان‌گذار از ۵۰ به ۳۶ درصد رسید، بی آنکه سهمی فروخته باشد. فهمیدنِ همین ساده، جلوی خیلی از غافلگیری‌ها را می‌گیرد.
سؤال‌هایی که پیش از هر دور بپرس
- بعد از این دور، چند درصد برای من می‌ماند؟
- قراردادهای قبلی که قرار است به سهم تبدیل شوند، چقدر رقیقم می‌کنند؟
- سرمایه‌گذار شرطِ ضدرقیق‌شدن دارد؟ اگر بله، کدام نوع؟
- بعد از دو دورِ دیگر، اگر همین روند ادامه یابد، چقدر می‌ماند؟
رقیق شدن همیشه بد نیست
اگر پولِ تازه کمک کند کسب‌وکار ده برابر بزرگ‌تر شود، سهمِ کوچک‌تر از یک کیکِ خیلی بزرگ‌تر به‌صرفه است. مشکل وقتی است که پول بی‌هدف گرفته شود یا شرایطِ قرارداد ناعادلانه باشد. پس سؤالِ درست این نیست که «چقدر رقیق می‌شوم»؛ این است که «در برابرِ آن، کسب‌وکار چقدر بزرگ‌تر می‌شود».
خلاصه در چند خط
- صدورِ سهمِ تازه درصدِ سهامدارانِ قبلی را کم می‌کند.
- چند دورِ پیاپی می‌تواند اثرِ بزرگی روی سهمِ بنیان‌گذار بگذارد.
- جدولِ سهام داشته باش و پیش از هر دور حساب کن.
- شرط‌های ضدرقیق‌شدن را پیش از امضا دقیق بخوان.
- سهمِ کوچک‌تر از کیکِ بزرگ‌تر می‌تواند به‌صرفه باشد.
همدیگه سهمِ شرکتت را نمی‌خواهد
همکاریِ همدیگه بر پایهٔ سهم از فروشِ آورده‌شده است، نه سهم از مالکیتِ شرکت. یعنی همکاری با همدیگه سهمت را رقیق نمی‌کند و برند و داده‌ها مالِ خودت می‌ماند. متنِ کامل در قرارداد آمده است. سرمایهٔ نقدی فقط پس از بررسیِ پرونده و با قراردادِ جداگانه مطرح می‌شود، تضمینی ندارد و همدیگه از مردم پول جمع نمی‌کند.
مرتبط با: خدمات