ارزش‌گذاریِ استارتاپ به زبانِ ساده
ارزش‌گذاری یعنی اینکه شرکتت، در لحظه‌ای که کسی می‌خواهد سهمی از آن بخرد، چقدر می‌ارزد. برای شرکتی که هنوز سودِ ثابت ندارد، این عدد بیشتر حاصلِ توافق است تا یک فرمولِ دقیق. ولی چند مفهومِ پایه هست که اگر بدانی، در گفت‌وگو گم نمی‌شوی.
ارزشِ پیش از پول و پس از پول
دو اصطلاحِ کلیدی وجود دارد:
- ارزشِ پیش از پول (Pre-money): ارزشِ شرکت پیش از اینکه پولِ تازه وارد شود.
- ارزشِ پس از پول (Post-money): ارزشِ شرکت بعد از ورودِ پول. یعنی ارزشِ پیش از پول به‌اضافهٔ مبلغِ سرمایه‌گذاری.
یک مثالِ ساده
منابعِ بین‌المللی این مثال را می‌آورند:
- شرکت صد سهم دارد. سرمایه‌گذار ده میلیون دلار می‌دهد و بیست سهمِ تازه می‌گیرد.
- حالا شرکت روی هم صد و بیست سهم دارد.
- ارزشِ پس از پول می‌شود ده میلیون ضربِ (صد و بیست تقسیم بر بیست)، یعنی شصت میلیون.
- ارزشِ پیش از پول می‌شود شصت میلیون منهای ده میلیون، یعنی پنجاه میلیون.
- سهمِ صاحبانِ قبلی از صد درصد به حدودِ هشتاد و سه درصد می‌رسد.
عددهای مثال مهم نیستند؛ منطقش مهم است. هر چه ارزشِ پیش از پول بالاتر باشد، برای همان مبلغ سهمِ کمتری می‌دهی.
ارزش را چه چیزی بالا یا پایین می‌برد؟
در مرحلهٔ اولیه که سود و تاریخچه‌ای نیست، معمولاً این‌ها اثر دارند:
- تیم: تجربه و توانِ اجرای بنیان‌گذاران.
- شواهد: مشتریِ واقعی، فروش، رشد، و نشانه‌های تناسبِ محصول و بازار.
- بازار: اندازه و سرعتِ رشدِ بازار.
- رقابت: اینکه چند نفر دیگر همین کار را می‌کنند و تو چه برتری‌ای داری.
- شرایطِ زمان: وضعِ اقتصاد و میزانِ پولی که در بازار هست.
اشتباه‌های رایج
- ارزشِ خیلی بالا در دورِ اول: ممکن است خوشحالت کند، ولی اگر در دورِ بعد نتوانی به آن برسی، دورِ بعد سخت می‌شود.
- فقط دیدنِ عدد: شرایطِ قرارداد هم مهم است؛ حقِ رأی، شرطِ ضدرقیق‌شدن، اولویت در بازگشتِ پول و مانندِ این‌ها. پیش از امضا با مشاورِ حقوقی بخوان.
- کپی کردنِ عددِ دیگران: هر کسب‌وکار و هر بازار فرق دارد.
وقتی هنوز نمی‌خواهی عدد بگذاری
بعضی قراردادها اجازه می‌دهند ارزش‌گذاری به دورِ بعد موکول شود؛ مثلِ SAFE. دربارهٔ این روش در مقالهٔ SAFE و قراردادهای سرمایه‌گذاری نوشته‌ام. این راه ساده‌تر است، ولی آن هم روی سهمت اثر دارد.
ارزش‌گذاری و رقیق شدن
هر دورِ سرمایه‌گذاری درصدِ تو را کم می‌کند. ارزش‌گذاریِ معقول کمک می‌کند در چند دورِ پیاپی سهمِ کافی برایت بماند. این موضوع را در سهم و رقیق شدن با مثال توضیح داده‌ام.
یادآوری
این مقاله آموزشی است و جای مشاورهٔ مالی و حقوقی را نمی‌گیرد. پیش از هر توافقی که سهم یا پول در آن است، با مشاورِ معتبر مشورت کن.
روش‌هایی که در مرحلهٔ اولیه به کار می‌رود
در شرکت‌های بالغ، ارزش را با سود و جریانِ نقد حساب می‌کنند. ولی در شرکت‌های خیلی جوان این عددها هنوز معنایی ندارد. برای همین معمولاً از این راه‌ها کمک می‌گیرند:
- مقایسه: شرکت‌های مشابه در مرحلهٔ مشابه با چه ارزشی سرمایه گرفته‌اند؟
- هدفِ سرمایه‌گذار: سرمایه‌گذار بر اساسِ درصدی که می‌خواهد و مبلغی که می‌دهد، عددی پیشنهاد می‌دهد.
- رسیدن به نقطهٔ بعدی: چقدر پول لازم است تا به قدمِ بعدی برسید، و حاضرید برای آن چند درصد بدهید؟
هیچ‌کدام دقیق نیستند. در عمل، ارزش‌گذاریِ مرحلهٔ اول حاصلِ گفت‌وگو و توافق است.
برای گفت‌وگو آماده باش
- بدان کمترین سهمی که می‌خواهی برایت بماند چقدر است.
- بدان چقدر پول واقعاً لازم داری.
- چند سناریو حساب کن: اگر فلان مبلغ را با فلان ارزش گرفتم، چند درصد برایم می‌ماند؟
- اگر عددِ پیشنهادی پایین است، بپرس چه چیزی آن را بالا می‌برد: مشتریِ بیشتر، رشدِ بیشتر یا تیمِ کامل‌تر؟
یک اشتباهِ رایج دربارهٔ «ارزش»
ارزش‌گذاری به این معنا نیست که آن مقدار پول جایی منتظرِ توست. این عدد فقط قیمتِ توافق‌شدهٔ سهم در آن لحظه است. اگر شرکت رشد نکند، این عدد هیچ‌وقت به پولِ واقعی تبدیل نمی‌شود. برای همین ارزشِ واقعیِ کسب‌وکار در نهایت همان مشتری‌ها و درآمدی است که می‌سازی.
خلاصه در چند خط
- ارزش‌گذاری یعنی ارزشِ شرکت در لحظهٔ سرمایه‌گذاری.
- ارزشِ پس از پول برابرِ ارزشِ پیش از پول به‌اضافهٔ مبلغِ سرمایه است.
- در مرحلهٔ اول، ارزش بیشتر حاصلِ توافق است تا فرمول.
- به شرایطِ قرارداد هم مثلِ عدد دقت کن.
- ارزشِ واقعی در نهایت همان مشتری و درآمد است.
همدیگه و ارزش‌گذاری
همدیگه با تو بر سرِ سهمِ شرکت چانه نمی‌زند. همکاری‌اش با سهم از فروشِ آورده‌شده است، طبقِ قراردادِ روشن، و برند و داده‌ها مالِ خودت می‌ماند. سرمایهٔ نقدی فقط پس از بررسیِ پرونده و با قراردادِ جداگانه مطرح می‌شود و تضمینی ندارد. همدیگه از مردم پول جمع نمی‌کند. ولی اگر روزی خواستی سراغِ سرمایه‌گذار بروی، کمک می‌کنیم با پرونده و شواهدِ مرتب بروی.
مرتبط با: خدمات